کار کيسه صفرا در انسان انباشتن و تغليظ صفرا است تا به هضم چربي کمک نمايد.

 

وقتي که چربي وارد اثني عشر مي شود باعث تحريک و ترشح هورمون Cholecystokinin  توسط مخاط روده مي شود. هورمون مذکور از راه خون وارد کيسه صفرا شده و باعث انقباض آن مي شود که در نتيجه صفراي غليظ شده وارد مجراي کلدوک و بعد به روده کوچک وارد مي شود که وجود آن براي  ذره ذره شدن چربي هاي مورد نياز است. قطع شدن جريان صفرا که بيماريهاي کيسه صفرا به وجود مي آيد مي تواند باعث اختلال هضم چربي ها شود .

safra.jpg 

 

به طور کلی عواملی که در ایجادسنگ کیسه صفرادخالت دارند کدامند؟

 

 ۱)وراثت: سنگ کیسه صفرا در بعضی خانواده ها بیشتر است وبه خصوص در بستگان درجه اول کسانی که سنگ کیسه صفرا گرفته اند بیشتر دیده می شوند.

 

 ۲)نژاد: بومیان آمریکا وآسیائیها استعداد ژنتیکی برای ترشح میزان زیادی کلسترول در صفرا دارند و در آفریقا سنگ صفرا نادر است.

 

 ۳)جنس: سنگ کیسه صفرا در ۱۰%زنان و۵%مردان بالغ در جامعه دیده می شود.

 

۴)هورمون استروژن: به نظر می رسدمصرف قرصهای حاملگی (حاوی استروژن)سطح کلسترول را در صفرا افزایش وحرکت کیسه صفرا را کاهش می دهند که این دو مورد می توانند منجر به سنگ صفراوی شوند.

 

  ۵)چاقی: مطالعات نشان داده که تا ۵۰% افراد خیلی چاق دچار سنگ کیسه صفرا میگردند و چاقی به خصوص در سن زیر ۵۰ سالگی باعث تشکیل سنگ کیسه صفرا می شود.

 

۶)سن: با افزایش سن احتمال سنگ کیسه صفرا بالا می رود به طوریکه اغلب بیماران دچار سنگ کیسه صفرا در سنین ۵۰ تا ۷۰ سالگی هستند .

 

 ۷)داروها: مصرف داروهای پایین آورنده چربی خون به خصوص کلوفیبرات احتمال تشکیل سنگ صفرا را افزایش می دهند. همچنین مصرف سفتریاکسون نیز در تشکیل سنگ صفرا نقش دارد.

 

 

 ۸)دیابت(بیماری قند): در دیابتی ها سنگ کیسه صفرا سه برابر افراد عادی دیده می شود.

 

 

۹)رژیم غذایی: مصرف گوشت قرمز و تخم مرغ ،شیرینی فراوان وحبوبات به مقدار زیاد باعث افزایش احتمال سنگ کیسه صفرا می شود. مصرف میوه وسبزی تازه احتمال بروز سنگ کیسه صفرا را کم می کند وبه همین دلیل شیوع سنگ کیسه صفرا در گیاه خواران بسیار پایین است. فعالیت و تحرک کم وهمچنین یبوست درتشکیل سنگ کیسه صفرا مؤثر است.

 

۱۰)کاهش سریع وزن: در کاهش سریع وزن ، کبد کلسترول اضافی را به درون کیسه صفرا ترشح نماید که می تواند باعث ایجاد سنگ صفراوی شود.

 

کله سیستیت مزمن: التهاب مزمن مخاط کیسه صفرا بعلت سنگ یا عوامل دیگر بروز می کند و ضمن تغییرات مخاطی ، افزایش ضخامت جدار کیسه صفرا نیز عارض می شود.

 

 علائم: تکرار دردهای ناشی از سنگ به فرمی که دردکولیک صفراوی بروز میکند. بخصوص درمواقع حمله درد، حساسیت خفیف لبه دنده درنقطه محل کیسه صفرا ممکن است دیده شود.علائم آزمایشگاهی بروز نمی کند ولی درسونوگرافی ممکن است ضخامت جدار کیسه صفرا به همراه سنگ دیده شود.

 

تشخیص: سونوگرافی دقیق ترین تست تشخیصی برای سنگ صفرا وکله سیستیت است ودرحضورعلائم بالینی تیپیک، دیده شدن سنگ و تغییرات جدار کیسه صفرا در سونوگرافی برای تشخیص کافی است.درعلائم غیر تیپیک اول باید تشخیص های افتراقی را بطور کامل بررسی کرد.

 

درمان: درمان انتخابی سنگ صفرای علامت دار، عمل جراحی کله سیستکتومی است، مگراینکه بعلل طبی برای بیمار امکان عمل جراحی نباشد،

 

کله سیستیت حاد: عبارت است از التهاب حاد کیسه صفرا که در ۹۰% موارد علت آن سنگ صفرا است. موارد کله سیستیت حاد بدون سنگ  بیشتر در بیماران با وضعیت وخیم ناشی از ترومای شدید، سوختگی ، سپسیس ،زایمان وغیره دیده میشود.کله سیستیت حاد معمولا با انسداد دهانه کیسه صفرا و در نتیجه اتساع کیسه صفرا ، تغییرات ایسکمیک و شیمیایی در جدار کیسه صفرا و دربعضی بیماران همراه با رشد باکتری درصفرا یا جدار کیسه صفرا ایجاد میشود.

 

علائم: ازنظر بالینی، درد بیمار مانند کولیک صفراوی شروع می شود،ولی بیش از ۱۲- ۲۴ ساعت طول می کشد وبا تب، استفراغ ، کاهش اشتها،حساسیت شدید موضعی ومشکل حرکت کردن بیمارهمراه می شود. درسونوگرافی، افزایش حجم وضخامت جدار کیسه صفرا وتجمع مایع در اطراف کیسه صفرا دیده می شود، و درآزمایش خون، لکوسیتوز(۱۲۰۰۰-۱۵۰۰۰) ، افزایش خفیف آنزیمهای کبدی وبیلیروبین خون (حداکثر۴-۵) ، افزایش خفیف آمیلاز سرم دیده می شود. افزایش شدید در تستهای آزمایشگاهی مذکور نشانه عوارض شدیدتر مثل گانگرن کیسه صفرا یا کلانژیت وغیره است.

 

تشخیص: در حضور علائم بالینی ذکر شده ، سونوگرافی با تایید علائم سونوگرافیک بیماری، جهت تشخیص کافی است

 

درمان: در ابتدا باید درد وتهوع بیمار را تسکین داد. مایع درمانی وتجویز سرم نیز متناسب با وضعیت بیمارانجام می شود. آنتی بیوتیک نیز بایداستفاده کرد.

 

پس از اقدامات فوق، بیمار برای عمل جراحی آماده می شود که بهتر است در طی چند روز( ۱-۴ روزاول) انجام شود . البته دربیمارانی که برای جراحی اورژانسی مناسب نیستند و به درمان طبی هم جواب نمیدهند باید بیمار کله سیستوستومی شود

 

رژيم غذاهاي کم چربي براي بيماران کيسه صفراوي

 

۱- غذاهايي که مي توان از آن استفاده کرد، عبارتند از:

 

شير کم چربي- قهوه و چاي و آب ميوه و نان ( برشتوک ) پنير کم چرب- تخم مرغ هفته اي سه عدد چربي هاي گياهي و انواع ميوه جاتي که بيمار بتواند آنها را تحمل کند. گوشت ها اعم از گوسفند و گوساله و مرغ ويا ماهي ها سرخ شده نباشد و به صورت آب پز يا کباب و يا بريان شده مي توان مورد استفاده قرار داد. 

 

سوپ هاي صاف شده و ادويه جات از قبيل نمک، فلفل، ادويه به حد اعتدال شيريني جات همه رقم از قبيل مربا- ژله- مارمالات و شکر آزاد است.

 

سبزيجات از قبيل هويج سيب زميني کلم و غيره همه نوع در صورت تحمل موقعي که بدون اضافه کردن کره و يا خامه آب پز شده باشند.

 

ميوه جات همه نوع در صورت تحمل بيمار مي تواند مصرف شود.

 

۲-     غذاهايي که ميبايد پرهيز شود.

 

       شير چرب -بستني که از شير پر چربي درست شده باشد- کيک ها و شيريني هايي که خامه و چربي داشته باشند.

 

 تخم مرغ نيم رو و چربي هاي حيواني و چربي هايي مانند خامه و سس سالاد .

 

از گوشت هايي که به صورت کنسرو شده پرچربي و يا گوشت هاي چرب سوسيس- کالباس مي بايد پرهيز شود.

 

سوپ هايي که با خامه و شير چرب درست شده اند، شيريني هايي از قبيل شکلات ها و همچنين در صورتي که بيماران نتوانند ادويه جات را تحمل نمايند بهتر است پرهيز گردد از ميوه سيب کال و ميوه هاي توتي كه ممکن است بيماران تحمل ننمايند و به طور کلي بايد از غذاهاي سرخ شده: آجيل زيتون- شورها ( از قبيل خيار شور) ذرت بوداده و چاشني ها پرهيز به عمل آورد .

 

بعد از عمل جراحي کيسه صفرا و بيرون آوردن کيسه صفرا بيماران پس از مدت کوتاهي که ازغذاهاي كم چربي استفاده نمودند مي توانند رژيم غذايي خود را تغيير داده و هر نوع غذايي را آزادانه مصرف نمايند.

 

ناگفته نماند که ممکن است به بعضي ها غذاهايي از قبيل شير- سوسيس- کالباس و غيره حساسيت داشته و هضم اين غذاهاي برايشان مشکل باشد در اين صورت بهتر است از خوردن غذاهايي را که نمي توانند تحمل نمايند پرهيز نمايند.

 

سوال کسی که عمل سنگ کیسه ی صفرا انجام داده است باید تا آخر عمرش رژیم غذایی خاصی داشته باشد ؟پاسخ خیر . باید غذای معمولی بخورد ولی غذای پرچرب نخورد . خوردن غذا با چربی معمولی اشکال ندارد و مشکلی ایجاد نمی کند . در ضمن غذای سنگین هم نخورند .حجمي بيشتر از  غذای معمولی هم غذا  نخورند .

تاریخ آخرین بروزرسانی   :  1395-8-27 11:45        برو بالای صفحه نسخه قابل چاپ